ettelaat newspaper

تاريخ خبر: سه شنبه 25 فروردین 1388، 18 ربیع الثانی1430، 14 آوریل 2009،شماره 24442سه شنبه 25 فروردین 1388، 18 ربیع الثانی1430، 14 آوریل 2009،شماره 24442

گزارشي از دومين نشست ائتلاف تمدن‌ها در گفتگو با دكتر غلامعلي خوشرو

جهان امروز نيازمند گفتگوي آگاهانه است

محمد صادقي ـ بخش دوم و پاياني

اشاره: مطلب حاضر حاصل گفتگو با دكتر غلامعلي خوشرو، همسفر و مشاور دكتر خاتمي در دومين نشست <ائتلاف تمدن‌ها> در استانبول است كه در روزهاي 17 و 18 فروردين ماه با حضور شمار زيادي از شخصيت‌هاي سياسي و فرهنگي جهان برگزار شد.

دكتر خوشرو ضمن ارائه گزارشي از اجلاس ياد شده، به تشريح برخي از ديدگاه‌هاي دكتر خاتمي پيرامون مسأله <گفتگو> و <ائتلاف تمدن‌ها> پرداخت كه درپي از نظر خوانندگان گرامي روزنامه اطلاعات مي‌گذرد:

***

دكتر خوشرو درباره گفته‌هاي سيد محمد خاتمي در نشست ائتلاف تمدن‌ها نيز چنين گفت: <آقاي خاتمي گفتند من به عنوان كسي كه مبتكر بحث گفت‌وگو بوده و در ائتلاف هم نقش محوري داشتم، چند نكته‌ها را مي‌گويم؛ اينكه تفاوت بين فرهنگ‌ها و تمدن‌ها يك امر طبيعي است، اما در تاريخ مي‌بينيم كه گاهي اين اختلافات موجب ستيز شده، اما تمدن‌ها و يا اديان نبودند كه با هم ستيز مي‌كردند، اين انسان‌ها بودند كه به دلايل سياسي، اقتصادي و... با هم درگير بودند. فرهنگ‌ها و تمدن‌ها به طور طبيعي هميشه در حال تبادل بودند. تمدن اسلامي بسيار به تمدن‌ غربي كمك كرده، تمدن يوياني نسبت به تمدن اسلامي بي‌اثر نبوده، تمدن هندي، تمدن اروپايي و... تمام اينها با هم تبادل داشتند و آن جنگ و ستيزها منشاء اقتصادي و سياسي داشته و ناشي از خودخواهي انسان‌ها بوده است. يكي از بحث‌هاي مهم آقاي خاتمي اين بود كه ما بايد بياييم و اين ديالكتيك بين تمدن‌ها را تبديل به ديالوگ بكنيم، چون ديالكتيك بين تمدن‌ها يك امر ناگزير است. اما ديالوگ بين تمدن‌ها يك امر انساني است كه نياز به تفكر دارد، نياز به فرهنگ دارد و ما بايد اين را پيش ببريم. ايشان توجه دادند كه اديان يك اصول مشتركي دارند و به دو امر مهم مي‌پردازند: يكي صلح و يكي اخلاق، پس بين اديان نزاعي نيست. بشر در طول تاريخ اندك اندك به سوي صلح پيش رفته است و اين زمامداران هستند كه بايد تلاش كنند تا يك صلح دائمي برقرار شود. ايشان گفتند جهان امروز يك جهان تراژيك است، جهاني است كه در آن ناامني، بي‌ثباتي، ترور، تخريب محيط زيست، بحران اقتصادي، بحران‌هاي سياسي و... وجود دارد، بايد كاري كرد كه از طريق گفت‌وگو، گفت‌وگوي آگاهانه و فعالانه بين متفكران و با مشاركت مردم ما يك ديالوگ دائمي ايجاد كنيم. اين محور اصلي صحبت آقاي خاتمي بود.‌

البته در اين جلسه قرار بود كه افراد يك بار حرف بزنند و در نوبت بعدي به نظرات ديگران جواب داده شود و به سؤالات شركت‌كنندگان هم پاسخ داده شود، آقاي خاتمي علاقه‌مند بودند كه اين اتفاق بيفتد و گفت‌وگو انجام شود و حتي اين اعتراض را به رئيس جلسه هم كردند كه چرا اين اتفاق نيفتاد. منتها چون زمان محدود بود و جلسه هم كمي دير شروع شده بود، فرصت براي بررسي نظرات بقيه و جواب دادن به سؤالات شركت‌كنندگان ايجاد نشد، ولي همين خلاصه‌اي كه از سخنان آقاي خاتمي گفتم، خيلي مورد توجه و استقبال حضار قرار گرفت.

آقاي خاتمي در اين سفر با افرادي مانند آقاي عبدالله گل، آقاي اردوغان، آقاي <بوندويك> نخست‌وزير سابق نروژ، آقاي عمر موسي دبيركل اتحاديه عرب، آقاي احسان اوغلو و تعدادي ديگر از شخصيت‌هاي فرهنگي و سياسي جهان ملاقات داشتند و به تشريح انديشه‌هاي خودشان پرداختند.>

دست‌ دادن با <راسموسن> ‌

موضوع دست دادن آقاي خاتمي با آقاي راسموسن هم واكنش برخي مطبوعات را در پي داشت، در اين باره دكتر خوشرو توضيحاتي داد كه در ادامه مي‌آيد: <يكي از كساني كه در جلسه شركت داشت و در ميزگرد حضور داشت، آقاي راسموسن، نخست‌وزير قبلي دانمارك بود.

چند ساعت قبل از شركت در آن جلسه هم به دبيركلي ناتو منصوب شده بود. تركيه هم موافقت كرده بود كه ايشان دبيركل ناتو بشود. در اين جلسه از ايشان راجع به آن بحران سؤال كردند و خلاصه پاسخ‌اش اين بود كه خدمت شما عرض مي‌كنم: بحث‌اش اين بود كه ما بايد بين آزادي بيان و احترام به اديان تعادل ايجاد كنيم و گفت: من خودم به دين اسلام و نمادها و سمبل‌هاي آن احترام مي‌گذارم.

اسلام يكي از اديان بزرگ جهان است و همواره بايد مورد احترام باشد به‌خصوص گفت: من هيچ وقت يك شخصيت ديني و يك نماد ديني را (و اسم برد از پيامبر اسلام) به صورتي ترسيم نمي‌كنم كه باعث اندوهگين شدن مردم بشود و من از اينكه ديدم آن كارتون‌ها در كشورهاي اسلامي به پاي دولت و مردم دانمارك گذاشته شد، بسيار اندوهگين شدم و اين دور از ذهن من بود كه اين كار به دانمارك نسبت داده شود. وي گفت: موضع من روشن است، من هرگونه اقدامي كه باعث توهين يا اهريمني تلقي شدن مذاهب، اديان، مليت‌ها و قوميت‌هاي ديگر بشود را كاملاً محكوم مي‌كنم. و در همين راستا گفت، اينك كه عهده‌دار دبيركلي ناتو گرديده، طبيعتاً توجه بسياري به حساسيت‌هاي فرهنگي و مذهبي جوامع مختلف خواهد داشت، چون جهان كنوني جهان متكثري است و فرهنگ‌هاي مختلف با هم همزيستي دارند و گفت كه ما بايد اين حساسيت‌ها را در نظر داشته باشيم. حالا آقاي راسموسن اين صحبت‌ها را كرد و كنار دست آقاي خاتمي هم نشسته بود. طبيعتاً وقتي جلسه تمام شد و اينها بلند شدند و خواستند از هم جدا شوند، با هم دست دادند. در همان جلسه يك شوخي هم با شركت كنندگان كرد. دست‌اش همان روز صبح در اثر ليز خوردن از پله هتل شكسته بود. كتفش در رفته بود و مجبور شده بود كتفش را ببندد و مي‌گفت خيلي وضع بدي است كه بعد از اولين ظهور من بعد از انتصاب به دبيركلي ناتو با يك دست شكسته و آويزان از گردن وارد بشوم و ممكن است اين تصور غلط را ايجاد بكند كه ناتو يك دست شكسته‌اي است و آويزان از گردن يك آدم نامتعادل.>

تفاوت در ايده‌ها

* در ادامه اين گفت‌وگو از دكتر خوشرو پرسيدم: <گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها موضوعي است كه آقاي خاتمي طرح كرده و دنبال مي‌كند، اما با توجه به صحبت‌هاي شما درباره ائتلاف تمدن‌ها و اينكه مي‌بينيم حضور سياستمداران و دولتمردان در آن پررنگ‌تر است و شخصيت‌هايي مانند آقاي خوزه لوئيس رودريگز زاپاته رو و آقاي رجب طيب اردوغان كه دو دولتمرد هستند اين ايده را پيش‌ مي‌برند، چگونه مي‌توان انتظار داشت گفت‌وگو در سطح سياسي باقي نماند. بالاخره آقاي خاتمي تأكيد دارد كه منظورش از گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها، گفت‌وگو ميان فرهنگ‌مداران، انديشمندان، هنرمندان و به عبارتي مردم در سراسر جهان است. پس به عبارتي ميان اين دو ايده، تفاوت‌هايي وجود دارد؟>

** خوشرو در پاسخ گفت: <ببينيد، آن هم به جاي خودش موجود است و دارد عمل مي‌كند. من عرض كردم خدمت شما. مراكز مختلفي ايجاد شده كه به صورت نهادهايي كار گفت‌وگو را پيش مي‌برد و چه بهتر كه ‌ دولت‌ها هم درگير باشند، ولي اينها جايگزين هم نيست. اينها بديل هم نيست. همان‌طور كه گفتم ما در استراليا با دولت استراليا كاري نداشتيم. البته آنها تشريفات و امنيت و همه چيز را فراهم كرده بودند، اما ما مهمان دانشگاه بوديم. در واقع همه جاي جهان اين بحث گفتگو پيش مي‌رود. بحث گفتگو، چتر بزرگي است كه همه اينها در آن جا مي‌گيرد. همه فعاليت‌هاي دانشگاهي، همه فعاليت‌هاي رسانه‌اي (حتي رسانه‌هاي گفت و گويي)، فعال ساختن جوانان در كارهاي آموزشي و... اينها همه بخشي از فرآيند گفت‌وگوست. گفت و گو، صرفاً حرف زدن درباره صلح نيست. فرض كنيد اصلاح كتابهاي درسي در جوامع اسلامي و در جوامع غربي كه برداشت‌هاي غلطي را از كودكي و جواني به بچه‌ها القاء مي كنند. اين يك پيشنهاد بود كه آقاي خاتمي در جلسه اصلي ائتلاف، و در تهيه آن گزارش داد و اين به عنوان يكي از پيشنهادهاي اجرايي در آنجا ثبت و ضبط شده و اقداماتي هم در مورد آن انجام مي‌شود كه ما چگونه از همان ابتدا در امر آموزش و پرورش يك ذهن معتدل ايجاد كنيم، ذهني كه براساس يك سري اطلاعات درست شكل گرفته. گفت و گو به نظر من، مثل يك باد بهاري است كه وقتي وزيدن مي‌گيرد، گل‌هاي مختلفي باز مي‌شود. يكي به اسم مركز گفتگو در يك دانشگاه، يكي به اسم مركز مطالعات شرق و غرب، يكي به اسم ائتلاف تمدن‌ها و... و اينها همه در يك فضاي گفتگويي است. شما بايد پارادايم گفتگو را در برابر پارادايم برخورد قرار بدهيد. آن پارادايمي كه بديل است، آن است كه مي‌گويد اين تنوع‌ها و تمدن‌ها به درگيري مي‌انجامد، ولي ما بايد از اين تنوع‌ها با شكوه نام ببريم و با اينكه مي‌دانيم با هم متفاوت هستيم، با هم ارتباط دوستانه و فارغ از دشمني داشته باشيم.>‌

<ائتلاف> و تركيه‌

*همچنين كشوري كه ميزبان دكتر خوشرو و سيدمحمد خاتمي، و عهده‌دار دومين نشست ائتلاف تمدن‌ها بود مدتي است كه در پيوستن به اتحاديه اروپا به مشكل برخورده است. از دكتر خوشرو پرسيدم: <برخي از كارشناسان دليل اين مشكل را پيوستن يك كشور مسلمان به مجموعه‌اي از كشورهاي مسيحي مي‌دانند، شما اين دليل را تا چه اندازه واقعي مي‌بينيد؟

** خوشرو گفت: <به هرحال مساله پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا يك تعداد مخالفاني دارد. خود ترك‌ها از اينكه مسلمان هستند ابايي ندارند و در آنجا هم اين بحث مطرح شد و گفتند كه ما به هرحال نقش تاريخي و نقش جغرافيايي‌مان پلي است بين شرق و غرب و اين پل بايد هر دو ستون‌اش، هم ستون غربي‌اش و هم ستون شرقي‌اش محكم باشد. ما وقتي در كنفرانس اسلامي فعال‌تر شديم، همان وقت هم كارمان را با اتحاديه اروپا جدي‌تر پيش برديم. ما نمي‌خواهيم به زيان كشورهاي اسلامي جايگاه محكمي داشته باشيم با اتكا برآن مي‌‌توانيم در اتحاديه اروپا هم از جايگاه محكمي برخوردار باشيم و آنها فكر مي‌كنند با قرار گرفتن در اتحاديه اروپا مي‌توانند نقش تعيين‌كننده‌اي در آن اتحاديه داشته باشند. البته تعدادي از اروپاييان هم مخالف هستند، زيرا فكر مي‌كنند يك كشور اسلامي با مثلاً يك جمعيت قابل ملاحظه در اروپا، ممكن است موجب بهم خوردن تعدل در ميان كشورهاي اروپايي بشود، اما تركيه به دنبال اين تقاضا هست و تلاش گسترده‌اي براي اين كار دارد. آن طور كه من در اخبار دنبال مي‌كردم، حتي توانسته حمايت آمريكا را هم براي اين كار داشته باشد.‌

پرسش بعدي‌ام در ادامه گفتگو اين بود كه آيا عضو موثر ائتلاف تمدن‌ها بودن و برگزاري چنين كنفرانسي، كمكي در راه رسيدن به آن هدف براي تركيه مي‌تواند باشد؟

** خوشرو در پاسخ گفت: <بله، هست. براي اينكه شما نمي‌توانيد يك‌شبه به يك هدفي برسيد. شما بايد اقدامات بزرگي انجام بدهيد و نشان بدهيد كه عضو موثر جامعه بين‌المللي هستيد و در اين راه حاضريد هزينه كنيد. به ديگران گوش كنيد، آن آمادگي ذهني، عملي و اجرايي را داريد. بله، تركيه طبيعتاً در راستاي منافع خودش، چه منافع ملي‌اش و چه منافع بين‌المللي‌اش، اين كارها را انجام مي‌دهد و جايي هم كه لازم باشد برخورد قوي نشان بدهد، نشان مي‌دهد. چنانكه در موضع اردوغان در مورد غزه ديديد با شيمون پرز آن برخورد را كرد و در عين حال گفتگو هم برگزار مي‌كند و در عين حال سياست خارجي خودش را هم پيش مي‌برد.>

اوباما در تركيه‌

پرسش ديگر من درباره حضور آقاي اوباما، رياست جمهوري آمريكا در تركيه بود. آقاي اوباما صحبت‌هايي در زمان حضورش در تركيه داشت، براي نمونه مي‌توان به صحبت‌هاي وي در جمع دانشجويان تركيه اشاره كرد كه از گفتگو و تعامل با جهان اسلام سخن گفت، ارزيابي دكتر خوشرو را از سخنان وي جويا شدم؟

** خوشرو در اين باره اين‌گونه توضيح داد: <ببينيد، آقاي اوباما مهمان اين كنفرانس نبود. آقاي اوباما در اين كنفرانس شركت هم نكرد، ولي از ابتدا اين تصور بود كه در اين كنفرانس شركت مي‌كند و سخنراني هم خواهد كرد. حضور آقاي اوباما در تركيه همزمان با كنفرانس بود. چون آقاي اوباما در زمان انتخابات رياست جمهوري گفته بود كه من در يك كشور اسلامي، مواضع‌ام را نسبت به جهان اسلام مطرح مي‌كنم. همه اين برداشت را داشتندكه اوباما ممكن است به اين جلسه كه موضوع‌اش هم تفاهم بين شرق و غرب است بيايد و در اينجا نظرش را مطرح كند. ترك‌ها هم البته نه هيچ‌گاه اين موضوع را تاييد كردند و نه هيچ‌گاه رد كردند. ما هم كه از برگزاركنندگان مي‌پرسيديم كه آيا آقاي اوباما مي‌آيد يا نه، به دلايل مسائل امنيتي، طبيعتاً آنها، تاريخي، زماني، آري يا نه در اين مورد نمي‌گفتند و هميشه همه شركت‌كنندگان اين برداشت را داشتند كه ممكن است اوباما براي لحظه‌اي به صورت غيربرنامه‌ريزي شده وارد يكي از جلسات اين كنفرانس بشود كه اين اتفاق نيفتاد. آقاي اوباما هيچ حضوري در اين كنفرانس نداشتند. درحالي كه در رسانه‌ها همه جا اين مطلب هست كه ايشان به اين كنفرانس مي‌آيد و حتي راجع به ديدارش با آقاي خاتمي داستان‌ها نوشتند، هيچ كدام از اينها صحت نداشت و اين هم نقش مديا است كه مي‌تواند موضوعي را اين چنين بنماياند و كاري به اصل واقعيت نداشته باشد. اما اوباما درباره اين مسائل حرف زد، همان‌طور كه شما اشاره كرديد. آقاي خاتمي هم بارها مورد سؤال خبرنگاران و بعضي از شركت‌كنندگان قرار گرفت كه نظرش درباره اين مسائل چيست، كه آقاي خاتمي درباره اظهارات اوباما و اينكه بايد دارندگان سلاح‌هاي اتمي، اين سلاح‌ها را كنار بگذارند، گفت كه ما خيلي از اين حرف استقبال مي‌كنيم و نظر آقاي خاتمي هم همين است كه چقدر خوب است اين كار اصلاً از خاورميانه شروع بشودو ايران هم سال‌هاست مي‌خواهد كه خاورميانه عاري از سلاح‌هاي هسته‌اي بشود و همچنين دارندگان سلاح‌هاي هست‌اي سلاح‌ها را كنار بگذارند. يا در مورد گفتگو، طبيعتاً الان بين آمريكا و اسلام اختلاف ‌نظرهايي وجود دارد كه ريشه‌هاي مختلف دارد، بايد اين اختلافات شناخته شود، راجع به آن صحبت شود و آن تغييري كه مورد نظر اوباما هست، واقعاً در عمل ديده شود. بوش وقتي مي‌گفت ائتلاف جهاني براي جنگ، جنگ عليه تروريسم، در واقع حرف ديگرش اين بود كه جهان اسلام را بايد منكوب كرد. اوباما مي‌گويد ما بايد گفتگو كنيم و از آن پروژه فاصله بگيريم. البته اينها در حد حرف است،‌ ما بايد در عمل شاهد آن باشيم. پس اين ديدگاه كه بايد گفتگو كرد، به ارزش‌هاي ديني كشورها احترام گذاشت و نبايد اديان را مسبب خشونت‌ها و ترور ديد، مهم است، ولي آقاي بوش خيلي علاقه داشت كه اصلاً اين تحولات را در قالب يك جنگ صليبي و در قالب يك برخورد تمدني ببيند. آقاي اوباما دارد نشان مي‌دهد كه از آن ديدگاه فاصله مي‌گيرد و نگاه نو به مسائل خواهد داشت. اين تشويق‌كننده است، اين وعده خوبي است اگر در عمل هم ما شاهد اين تغييرات باشيم. پس بايد هر صدايي كه مبتني بر گفتگوست، گفتگويي كه نهايتاً به يك نوع اخلاق و به يك نوع صلح عادلانه در جهان مي‌انجامد را حمايت كرد و الان به هر حال اوباما بر طبل جنگ نمي‌زند واز گفتگو حرف مي‌زند و اين سخن خوبي است.>

خوشرو در ادامه صحبت‌هاي خود افزود: <آقاي خاتمي توسط رئيس جمهوري تركيه آقاي عبدالله گل و آقاي اردوغان نخست‌وزير تركيه به گرمي استقبال شد و ملاقات جداگانه و مفصلي با اين دو نفر داشت: و هر دو بر لزوم گسترش همكاري بين ايران و تركيه خيلي تاكيد داشتند و درباره زمينه‌هاي موجود براي همكاري صحبت كردند. آقاي گل درباره نقش آقاي خاتمي در پيشبرد گفتگو و معرفي اسلام به عنوان دين صلح و رحمت در جهان خيلي تشكر كردند و گفتند: <شما افتخاري براي جهان اسلام هستيد و ما هميشه خوشحال مي‌شويم كه با شما مراوده داشته باشيم.> آقاي خاتمي هم خيلي از موضع شجاعانه آقاي اردوغان تشكر كردند. طبيعتاً آنها درباره اينكه چرا آقاي خاتمي از انتخابات انصراف داده سؤال داشتند و خيلي‌هاي ديگر هم اين سؤال را از آقاي خاتمي داشتند و اين سؤالي بود كه خيلي تكرار مي‌شد. آقاي خاتمي هم توضيحات لازم را دادند. نكته تازه اين بود كه به هر حال من نقش مهم‌تري كه مي‌توانم ايفا كنم، همين كاري است كه الان دارم انجام مي‌دهم و اگر وارد شدم،‌ براي اين بود كه فكر مي‌كردم كه كسي نيست، ولي وقتي ديدم كساني هستند كه مي‌توانند به نحوي اين كار را پيش ببرند، من هم طالب تغيير و طالب بهتر شدن وضعيت هستم و اميدوارم تغيير و بهتر شدن اوضاع، با همين كانديداهايي كه هستند اتفاق بيفتد همچنين دولتمردان تركيه معتقد بودند كه اوباما واقعاً قصد تغيير دارد و آن نگاه تند گذشته نسبت به ايران در وي نيست و اين فرصتي است كه بايد از آن بهره گرفت. در ملاقات با آقاي خاتمي روي اين نكته توجه خاص داشتند و به اصطلاح اطمينان مي‌دادند كه آقاي اوباما واقعاً قصد تغيير را دارد و بايد از اين قصد و از اين فرصت استفاده بشود.‌

codex05x

page12

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه